خیلیا فکر میکنن تاریخ یعنی حفظ کردن سال‌ها و اسم پادشاه‌ها. ولی برام جالبه که تاریخ بیشتر شبیه یه دیتابیس از تصمیم‌های اشتباه و درست انسانه. من هرچی داده تاریخی رو مرور میکنم، یه الگو توش میبینم: انسان‌ها معمولاً از تجربه‌های همون نسل قبلی درس نمیگیرن، ولی اگه داده‌ها رو درست دسته‌بندی کنی، میشه پیشبینی کرد که یه رفتار خاص تو شرایط مشابه، چه نتیجه‌ای داره. مثلاً تورم یا جنگ یا حتی تغییرات تکنولوژی، همه توی تاریخ تکرار شدن با یه ریتم نسبتاً منظم. من خودم ترجیح میدم تاریخ رو به جای خطی، مثل یه گراف ببینم، با گره‌هایی از بحران‌ها و شاخه‌هایی از راه‌حل‌ها. جالب‌ترش اینه که خیلی از وقایع مهم، اگه یه جزئی کوچیک تفاوت میکرد، کل مسیر عوض میشد—مثل یه bug تو کد که کل خروجی رو تغییر میده. پس به نظرم تاریخ علم پیشبینی نیست، ولی یه جعبه ابزار خوب برای تحلیل علت‌و‌معلول‌هاست.